Een digitale gigant aan de rand van het regenwoud
Wat het nieuwe datacenter in Belém betekent voor Pará
eyesonbrasil
Aan de rand van Belém is een rustige bouwplaats bezig uit te groeien tot een van de meest tegenstrijdige symbolen van de nieuwe digitale economie van Brazilië. Elea Data Centers heeft, in samenwerking met energieleverancier AXIA, BEL1 aangekondigd: het eerste grote datacenter in het Amazonegebied dat specifiek is gebouwd voor kunstmatige-intelligentietoepassingen. Het complex verrijst bij het onderstation Miramar, met een startinvestering van R$ 250 miljoen (omgerekend zo’n € 40 miljoen), een begincapaciteit van 7,5 megawatt en een geplande ingebruikname vanaf het tweede kwartaal van 2027. Volgens de plannen van het bedrijf kan de installatie in fasen uitgroeien tot wel 100 megawatt — genoeg om een middelgrote stad van stroom te voorzien, alleen dan gewijd aan servers.
Voor veel inwoners van Belém komt het nieuws met gemengde gevoelens: trots, maar ook onbehagen. Vlak na het gastheerschap van COP30 wordt de hoofdstad van Pará nu het hof gemaakt door de meest energie- en waterintensieve industrie ter wereld — precies op het moment dat de rivieren in de regio nog altijd de herinnering dragen aan twee van de ergste droogtes ooit gemeten in het Amazonegebied, in 2023 en 2024, en waarin hitte voor veel bewoners al een constante, verstikkende aanwezigheid is.
De positieve kant: infrastructuur, banen en een plek op de AI-kaart
Voorstanders van het project wijzen op voordelen die verder gaan dan het voor de hand liggende “banen creëren”. De komst van een geavanceerd datacenter zou het volgende kunnen betekenen:
- Minder technologische afhankelijkheid van het zuidoosten van Brazilië. Universiteiten, bedrijven en overheidsinstanties in Pará zijn nu afhankelijk van servers die duizenden kilometers verderop staan. Lokale verwerkingscapaciteit zou lagere latency, lagere kosten en meer digitale autonomie voor de regio betekenen.
- Gebruikmaken van een reëel energievoordeel. Pará beschikt over een sterke mix van schone energie en een elektriciteitsnet dat wordt uitgebreid, wat in theorie betekent dat het complex van stroom kan worden voorzien zonder rechtstreeks te concurreren met huishoudelijk verbruik — mits de extra energie daadwerkelijk specifiek voor dit doel wordt opgewekt, zoals bij vergelijkbare projecten in Ceará, waar nieuwe windparken exclusief werden gebouwd om datacenters te bevoorraden.
- Een breder innovatie-ecosysteem aanjagen. Internationale ervaring leert dat grote datacenters softwarebedrijven, cloudaanbieders, telecombedrijven en start-ups aantrekken — een olievlekeffect dat Belém zou kunnen helpen uitgroeien tot het technologische hart van het Amazonegebied, zeker met de extra connectiviteit van het Norte Conectado-programma en alternatieve internationale onderzeese kabelroutes.
- Een geschoolde lokale beroepsbevolking opbouwen. Het project zou lokale universiteiten kunnen aanzetten — de Federale Universiteit van Pará (UFPA) beheert al een centrum voor high-performance computing en AI-onderzoek — om technische en technologische opleidingen uit te breiden, en zo ter plekke ingenieurs, netwerkspecialisten en cybersecurity-professionals op te leiden in plaats van dat talent naar het zuiden en zuidoosten van Brazilië te exporteren.
- Inkomsten genereren en de erfenis van COP30 voortzetten. De investeringen in stedelijke en digitale infrastructuur die de klimaatconferentie heeft achtergelaten, hebben de connectiviteitsstandaard van de stad al verhoogd; het datacenter zou de logische volgende stap kunnen zijn, met miljarden aan privékapitaal voor een regio die van oudsher weinig grote technologische investeringen kent.
De keerzijde: hitte, water en een rekening die het woud misschien moet betalen
Maar juist hier zit de spanning. Een grootschalig datacenter is niet zomaar een fabriek — het is in de kern een enorme machine die elektriciteit omzet in warmte, en die dag en nacht, het hele jaar door, robuuste — vaak op water gebaseerde — systemen nodig heeft om die warmte af te voeren.
- De regio zit al op het randje van haar klimaattolerantie. Tussen 2023 en 2024 maakte het Amazonegebied de twee ergste droogtes ooit mee: rivieren bereikten op sommige plekken hun laagste niveaus in meer dan honderd jaar meten, gemeenschappen raakten geïsoleerd en miljoenen vissen stierven. Hoewel 2025 relatieve verlichting bracht, brengen wetenschappers die deze droogtes bestuderen ze rechtstreeks in verband met de opwarming van de aarde, en waarschuwen ze dat elke fractie van een graad extra opwarming het risico op nieuwe extreme episodes vergroot — ongeacht natuurlijke cycli zoals El Niño.
- Extra hitte toevoegen waar hitte al een last is. Het plaatsen van een bijkomende, constante bron van restwarmte in een stad die al te maken heeft met extreme temperaturen, roept een terechte vraag op: wat is, zelfs met moderne koelsystemen, het cumulatieve effect van tientallen megawatts aan afgevoerde warmte, jaar na jaar, in een tropisch stedelijk gebied?
- De strijd om water is elders al werkelijkheid. Bij vergelijkbare projecten in Ceará leidde de belofte van gesloten koelcircuits — die het waterverbruik verminderen maar niet elimineren — tot publiek debat, tot op het punt dat de Braziliaanse president een bedrijf publiekelijk vroeg om het gebruik van hergebruikt water en hernieuwbare energie te garanderen voordat het project verder ging. Dit laat zien dat garanties over “laag waterverbruik” volledig afhangen van de specifieke gekozen technologie en van strikte handhaving van de gemaakte afspraken — ze zijn niet vanzelfsprekend.
- De energierekening is misschien minder neutraal dan ze lijkt. Zelfs wanneer stroom afkomstig is uit specifiek daarvoor bestemde hernieuwbare bronnen, brengt de uitbreiding van de elektriciteitsinfrastructuur van een regio eigen kosten en gevolgen met zich mee — nieuwe hoogspanningslijnen, onderstations en druk op het lokale net, vooral als de groei van het datacenter (van 7,5 MW naar mogelijk 100 MW) sneller gaat dan de uitbreiding van extra opwekkingscapaciteit.
- Geconcentreerde baten, verspreide risico’s. Datacenters zijn sterk geautomatiseerd en bieden relatief weinig werkgelegenheid in verhouding tot de omvang van de investering. Het milieurisico — hitte, druk op waterbronnen, belasting van het elektriciteitsnet — wordt gevoeld door de hele bevolking, terwijl de winsten en een groot deel van het geschoolde werk zich, zeker in de eerste jaren, kunnen concentreren bij een relatief kleine groep.
De vraag die overblijft
Geen van deze zorgen betekent noodzakelijkerwijs dat het project moet worden afgewezen — maar het zijn ook geen technische details die pas na de opening kunnen worden uitgezocht. Of BEL1 uitgroeit tot een symbool van duurzame ontwikkeling of tot nog een hoofdstuk van roofbouw in het Amazonegebied, hangt af van concrete beslissingen die nog open liggen: welke koeltechnologie er daadwerkelijk wordt gebruikt, waar elke extra megawatt aan stroom vandaan komt, welke contractuele garanties de watervoorziening van de bevolking beschermen tijdens droge jaren, en welke transparantiemechanismen de bevolking van Pará in staat stellen deze beloftes over tijd te controleren — in plaats van ze simpelweg te vertrouwen.
Belém krijgt niet alleen een datacenter. De stad beslist de komende maanden ook welk precedent ze wil scheppen voor de komst van de AI-economie naar het Amazonegebied: een die de grenzen van een al onder druk staand ecosysteem respecteert, of een die — met servers in plaats van hout en erts — het oude patroon herhaalt van voordelen op de ene plek onttrekken en de winst elders exporteren.
Bronnen: berichtgeving van Ver-o-Fato, InfoPebas, TeleSíntese, Agência Brasil, InfoAmazonia, Observatório do Clima en Congresso em Foco (2025–2026).
